Kilka słów wstępu

Tablica informacyjna Grodzisko

Pośród stanowisk wczesnośredniowiecznych Lubelszczyzny, zespół osadniczy w Chodliku zajmuje miejsce szczególne. Zarówno ze względu na swoją chronologię, jak i również ogromne, gdzie indziej nie spotykane rozmiary. Sam gród centralny, zajmujący w swoim największym zasięgu przestrzeń 8 hektarów, jest olbrzymi, w porównaniu z innymi, często kilkakrotnie mniejszymi obiektami tego typu na Lubelszczyźnie. Wrażenie rozległości spowodowane jest dodatkowo położeniem na prawie idealnie płaskim terenie. Odkryte dotąd ślady wczesnośredniowiecznego zamieszkania pochodzą z tzw. okresu plemiennego, bo początkowe datowane są na drugą połowę VIII wieku, a końcowe na X wiek n.e. Takie datowanie początków grodziska stawia go w szeregu najstarszych założeń obronnych Słowiańszczyzny Zachodniej.

W wyniku szczegółowej penetracji terenu okazało się, że ślady wczesnego osadnictwa rozciągają się na przestrzeni całego, lekko wyniesionego garbu, zajętego obecnie przez uprawne pola po zachodniej stronie dzisiejszego biegu rzeki Chodelki. Kilka wykopów przeprowadzonych w roku 1960 w części południowej-wschodniej kompleksu oraz niewielkie sondaże  w części zachodniej dały podstawy do postawienia hipotezy o zasiedleniu całego tego terenu przez wielką, rozczłonkowaną naturalnie osadę z VIII i IX wieku. Z kolei obserwacje na grodzie centralnym, gdzie odkryto w latach 1952 oraz 1959 – 1962 ponad dwadzieścia mniej lub więcej zniszczonych palenisk kamiennych - pozostałości domostw, pozwoliły przypuszczać, że na samym grodzie, w kolejnych fazach stało kilkadziesiąt domów mieszkalnych. Jako ślady osad można było zinterpretować również ogromnie rozległe osadnictwo na przyległych polach, obejmujących obszar blisko 100 hektarów. I choć nie udało się jeszcze określić dokładnej liczby domostw w chodlikowskim skupisku, niektórzy stawiają hipotezę, że liczba mieszkańców sięgała do kilku tysięcy osób, a sam gród pełnił funkcję ważnego centrum mikroregionu osadniczego.

Niegdyś kompleks osadniczy z Chodlika datowany był na dwa wieki wcześniej i łączony początkowo z państwem Samona, a później z osadnictwem plemienia Lędzian. Dziś charakterystyczne cechy ceramiki naczyniowej każą szukać związku raczej z terenami państwa Wielkomorawskiego, które to związki dotrzeć mogły nad Chodelkę za pośrednictwem związku plemiennego Wiślan, pozostającego w jakichś - niestety, nadal bliżej nie określonych przez historyków – relacjach z Wielką Morawą. Nie sposób dziś wykluczyć, że właśnie w obrębie tego związku plemiennego mógł powstać i funkcjonować chodlikowski gród. Natomiast uczeni zgodni są co do tego, że Chodlik odegrał ważną rolę w tworzeniu form organizacyjnych życia politycznego plemion polskich u przedświtu Państwa Polskiego.